Z Wikipedii

Trwa tłumaczenie tego artykułu. Zapraszamy do współpracy.

Współrzędne: 49°52'N 24°05'E / 49.867, 24.083

Lwów
Herb Lwowa Flaga Lwowa
Panorama Lwowa z wieży ratuszowej
Dewiza: Semper fidelis (łac. Zawsze wierny)
Państwo	Ukraina
Obwód	lwowski
Prawa miejskie	1356
Mer	Andrij Sadowy
Powierzchnia	171,01 km²
Położenie	49° 52' N 24° 05' E
Wysokość	296 m n.p.m.
Ludność (2007) • liczba ludności • gęstość • aglomeracja	735 000 4298 os./km² 1 040 000
Nr kierunkowy	(+380) 0322
Kod pocztowy	79000-79490
Tablice rejestracyjne	BC (14)
Podział miasta	6 dzielnic
Położenie na mapie Ukrainy Lwów
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Lwów w Wikicytatach
Strona internetowa miasta

Lwów (d. nazwa form. Królewskie Stołeczne Miasto Lwów), ukr. Львів (Lwiw), ros. Львов (Lwow), niem. Lemberg, łac. Leopolis – największe miasto zachodniej Ukrainy, stolica obwodu lwowskiego.

Lwów znajduje się na Wyżynie Podolskiej, nad Pełtwią i stanowi ważny ośrodek przemysłowy, lotniczy, kolejowy oraz drogowy.

Do 1939 była to stolica znajdującego się w Polsce województwa lwowskiego, wcześniej znajdował się w województwie ruskim Korony Królestwa Polskiego. Administracyjnie, jako stolica wspomnianych województw, Lwów stanowił jedno z głównych miast I i II Rzeczypospolitej, a w okresie rozbiorów był ośrodkiem kultury polskiej i stolicą Galicji.

Tradycyjnie był to główny ośrodek kulturalny i naukowy Polski oraz w trakcie rozbiorów wschodniej części Galicji. Był również centrum politycznym, kulturalnym i oświatowym dla Ukraińców galicyjskich.

Nadal działa tu Uniwersytet Lwowski (powstały w 1661), Politechnika Lwowska (1844), Lwowska Galeria Sztuki (1897), Teatr Wielki (1900).

Znajduje się tu cenny zespół obiektów zabytkowych wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 1998.

Lwów nadal stanowi główny ośrodek nauki i kultury polskiej na Ukrainie.

Spis treści 1 Historia 1.1 Krótka historia Lwowa 1.2 Przynależność państwowa Lwowa 1.3 Prezydenci Lwowa 2 Geografia 2.1 Położenie 2.2 Klimat 2.3 Nazwa miasta 2.3.1 Banderstadt 3 Architektura 3.1 Zabytki 4 Kultura 4.1 Literatura 4.2 Sztuka 4.3 Muzea i galerie sztuki 4.4 Muzyka 4.5 Uniwersytety i uczelnie 5 Religia obecnie 6 Żydzi lwowscy 7 Dzielnice 7.1 Współczesne 8 Ludność 8.1 Ludzie związani ze Lwowem 9 Przemysł 10 Komunikacja 10.1 Autobusy 10.2 Tramwaje 10.3 Trolejbusy 10.4 Pociągi 10.5 Lotnisko 11 Sport 11.1 Polskie kluby przedwojenne 11.2 Inne kluby przedwojenne 11.3 Obecnie istniejące kluby lwowskie 12 Współpraca zagraniczna 13 Przypisy 14 Zobacz też 15 Bibliografia 16 Linki zewnętrzne

[edytuj] Historia

 Osobny artykuł: Historia Lwowa.

[edytuj] Krótka historia Lwowa

Od IX w. pomiędzy Górą Zamkową a Pełtwią istniało osadnictwo Lędzian, w X w. powstała osada Lędzian na Górze Zamkowej^[1]. Istnienie osady potwierdzono w 1977 r. kiedy podczas badań odkryto, że cerkiew św. Mikołaja wybudowano na wcześniej funkcjonującym cmentarzysku^[2]. W 981 r. teren Grodów Czerwieńskich został zajęty przez Włodzimierza I i dostał się pod panowanie Rusi Kijowskiej.

Lwów zgodnie z tradycją został założony ok. 1250 przez księcia Daniela Halickiego, wywodzącego się z dynastii Rurykowiczów, który nazwał miasto Lwowem na cześć swojego syna Lwa. Tą wersję przedstawili w XVII w. Jan Alnpek i Bartłomiej Zimorowicz a pogląd ten ugruntował w 1894 r. Fryderyk Papée w monografii: Historya miasta Lwowa w zarysie. W rzeczywistości istniał tam ośrodek osadniczy w postaci podgrodzia z charakterystycznymi elementem rozplanowania wydłużonym rynkiem. Założenie grodu przez Daniela było de facto jego kolejną odbudową po najeździe Batu-chana z 1240r.^[3][4].

Lew Halicki po śmierci ojca przeniósł do Lwowa stolicę Rusi Halicko-Włodzimierskiej. W 1340 po śmierci Bolesława Jerzego II miasto, na podstawie umowy podpisanej dwa lata wcześniej, przeszło pod berło króla Polski. W 1350 książę litewski Lubart w czasie napadu zniszczył Lwów. W 1356 Kazimierz Wielki lokował miasto na prawie magdeburskim. Ludwik Węgierski przyłączył Ruś Halicką wraz ze Lwowem do Węgier w 1370. Rządy namiestnicze sprawował tam w imieniu króla książę Władysław Opolczyk. Po jego śmierci w 1379 rządzili tu starostowie węgierscy. W 1387 usunęła ich królowa Jadwiga Andegaweńska, która ostatecznie przyłączyła Ruś Czerwoną do Korony^[5]. W 1412 miasto stało się siedzibą metropolity łacińskiego. Podobnie jak Kraków czy Gdańsk, Lwów był miastem królewskim i posiadał dla Rzeczypospolitej wielkie znaczenie obronne i ekonomiczne.

Prawo składu nadane w 1444 i korzystne położenie na kupieckim szlaku bałtyckim i czarnomorskim spowodowały wzrost bogactwa mieszczan i bujny rozkwit miasta, co znajdowało swój wyraz m.in. w budowanych od średniowiecza okazałych budowlach obronnych, sakralnych i świeckich oraz w rozwoju nauki, kultury i sztuki. Miasto zamieszkane było przez przedstawicieli różnych nacji i religii (Polacy, Żydzi, Rusini, Ormianie, Włosi, Węgrzy, Niemcy, Tatarzy i in.), którzy z reguły polonizowali się już w drugim pokoleniu, zachowując przy tym swoje obyczaje i religię. Lwów był jedynym miastem w świecie posiadającym trzy katolickie arcybiskupstwa różnych obrządków: łacińskiego, ormiańskiego i greckokatolickiego.

Z racji swojego położenia Lwów był narażony na nieustanne napady wrogich wojsk (Turków, Tatarów, Kozaków, Rosjan). Silnie ufortyfikowany i uzbrojony staraniem królów polskich i swoich obywateli, zasobny w dobra materialne, którymi także opłacano okup najeźdźcom, miał opinię miasta niezdobytego. Bronił się skutecznie przed najazdami, bronił też solidarnie przed wydaniem wrogowi swoich obywateli niezależnie od ich narodowości i religii^[6]. W 1658 król Jan II Kazimierz Waza oddając hołd dzielności i zasługom miasta, zrównał Lwów w prawach z Krakowem i Wilnem i nobilitował mieszczan lwowskich. Od połowy XVII wieku następował jednak stopniowy upadek militarny i ekonomiczny miasta, które stało się celem najazdów kozackich, tureckich i szwedzkich. Miasto zmuszone było płacić kolejnym najeźdźcom wysokie kontrybucje, cierpieć grabieże i utrzymywać obce wojska.

W 1772, w wyniku pierwszego rozbioru Polski, miasto znalazło się pod władzą Austrii i zostało stolicą części monarchii zwanej Królestwem Galicji i Lodomerii.

W dniach 2-19 czerwca 1809 we Lwowie zajętym przez wojska Księstwa Warszawskiego dowodzone przez księcia Józefa Poniatowskiego, działał krótko Rząd Centralny Wojskowy Tymczasowy Obojga Galicji pod prezesurą ordynata Stanisława Kostki Zamoyskiego.

Po kilkudziesięcioletnim okresie germanizacji, znaczonym kolejnymi próbami oporu Polaków wobec zaborcy (1790, 1809^[7], 1830, 1848^[8]), od roku 1867 Lwów cieszył się szeroką autonomią i swobodą rozwoju nauki i kultury polskiej. Podczas I wojny światowej Lwów został zdobyty przez wojska rosyjskie we wrześniu 1914 r., lecz w czerwcu 1915 r. znalazł się ponownie pod władzą Austrii. Wraz z upadkiem Austro-Węgier wybuchły polsko-ukraińskie walki o miasto, określone w polskiej historiografii jako Obrona Lwowa. W listopadzie 1918, po wyparciu Ukraińców z miasta, doszło do pogromu miejscowej ludności żydowskiej. Po zakończeniu walk marszałek Józef Piłsudski w uznaniu bohaterstwa mieszkańców a zwłaszcza Orląt Lwowskich odznaczył miasto Krzyżem Virtuti Militari (jest to jedyne polskie miasto odznaczone tym orderem).

W okresie międzywojennym Lwów był trzecim pod względem liczby ludności po Warszawie i Łodzi miastem Polski i stolicą województwa. Był też drugim po Warszawie ośrodkiem nauki i kultury polskiej.

Zgodnie z tajnym protokołem dodatkowym do Paktu Ribbentrop-Mołotow z 23/24 sierpnia 1939 oraz Niemiecko-sowieckim traktatem o granicach i przyjaźni (28 września 1939), Lwów został wcielony do ZSSR. Sowieci wprowadzili terror polityczny i masową grabież majątku polskiego. Planowo niszczyli naukę i kulturę polską, a przedstawicieli inteligencji, Kościoła, wojska, działaczy społecznych i politycznych zsyłali na Syberię lub mordowali. Przed wycofaniem się z miasta w dniach 24-26 czerwca 1941 funkcjonariusze NKWD w bestialski sposób wymordowali ponad 7 tysięcy polskich i ukraińskich więźniów^[9]. Po zajęciu miasta Niemcy wraz z nacjonalistami ukraińskimi dokonali pogromu Żydów, zamordowano także polskich profesorów na Wzórzach Wuleckich.

Okupacja hitlerowska otworzyła okres nowych zbrodni. Niemcy zamknęli Żydów w getcie i większość zamordowali. Lwów został stolicą Dystryktu Galicja, w ramach GG, 1 sierpnia 1941.

22 lipca 1944 wybuchło powstanie lwowskie (Akcja Burza), zakończone 27 lipca, a Lwów ponownie zajęli Sowieci. Zgodnie z postanowieniami Konferencji jałtańskiej (4-11 luty 1945) miasto zostało włączone do ZSRR (Ukraińska SRR), a jego polską ludność wysiedlono, głównie na tzw. Ziemie Odzyskane.

Od 1991 Lwów wchodzi w skład niepodległej Ukrainy. W 2006 uroczyście obchodzono 750-lecie pierwszej pisanej wzmianki o mieście^[10][11].

Źródła:

• Stanisława Sterkowicz; Tadeusz Boy-Żeleński – lekarz – pisarz – społecznik, przez PZWL 1974

[edytuj] Przynależność państwowa Lwowa

• do 1250 – epoka Grodów Czerwieńskich
• 1256-1339 – pod panowaniem władców ruskich – zależność lenna od chanatu tatarskiego
• 1340-1772 – Królestwo Polskie (od 1569 część Rzeczypospolitej Obojga Narodów)
• 1772-1918 – Austria (od 1867 część Austro-Węgier), kraj koronny Galicja
• 1918-1945 – Rzeczpospolita Polska (1939-1941 oraz 1944-1945 okupacja sowiecka, 1941-1944 okupacja niemiecka – Generalne Gubernatorstwo)
• 1945-1991 – ZSRR
• od 1991 – Ukraina

[edytuj] Prezydenci Lwowa

• Florian Ziemiałkowski (1871-1873)
• Aleksander Jasiński (1874-1879)
• Michał Gnoiński (1880-1882)
• Wacław Dąbrowski (1883-1885)
• Edmund Mochnacki (1886-1897)
• Godzimir Nałęcz-Małachowski (1897-1905)
• Michał Michalski (1905-1907)
• Stanisław Ciuchciński (1907-1911)
• Józef Neumann (1911-1914)
• Tadeusz Rutowski (1914-1915)
• Tadeusz Rutowski komisarz rządowy od 19 lutego 1918 do 30 marca 1918
• Władysław Stesłowicz komisarz rządowy do 6 lutego 1919
• Józef Neumann (od 17 lutego 1919 do 31 sierpnia 1927)
• Jan Strzelecki komisarz rządowy p.o. prezydenta miasta od 31 sierpnia 1927 do 27 września 1928
• Otto Nadolski komisarz rządowy
• Jan Brzozowski-Haluch (od 5 czerwca 1930-1931)
• Wacław Drojanowski (1931-1936)
• Stanisław Ostrowski (1936-1939)

• Fiodor Jeremenko przewodniczący Tymczasowego Zarządu Miasta (od 23 września 1939)

• Jurij Polianśkyj (w czasie okupacji niemieckiej 1941-1943)

Po przyłączeniu Lwowa do ZSRR stanowisko prezydenta Lwowa zostało zlikwidowane. Miastem rządzili przewodniczący Rady Miejskiej Lwowa. Po powstaniu niepodległej Ukrainy utrzymano stanowisko przewodniczącego Rady.

• Bohdan Kotyk (1988-1991)
• Wasyl Sznicer (1991-1994)
• Wasyl Kujbida (czerwiec 1994 - kwiecień 2002)
• Liubomyr Buniak (kwiecień 2002 - 25 września 2005)
• Zinowij Syryk (p.o. w związku ze zwolnieniem L. Buniaka, 27 września 2005 - 25 kwietnia 2006)
• Andrij Sadowyj (od 25 kwietnia 2006)

[edytuj] Geografia

[edytuj] Położenie

Lwów położony jest na skraju Roztocza, na głównym europejskim dziale wód między zlewiskiem Morza Bałtyckiego a zlewiskiem Morza Czarnego, w kotlinie wyżłobionej przez Pełtew w krawędzi Roztocza oraz Podola, schodzącej łukiem w kierunku wschodnim ku Pobużu, w odległości ok. 70 km od granicy polsko-ukraińskiej. Teren miasta ma charakter pagórkowaty, średnia wysokość wynosi 296 m n.p.m. Najwyższy punkt w mieście to (Wzgórze Zamkowe), wznoszące się na wysokość 409 m. Z jego szczytu roztacza się panorama historycznego centrum miasta z charakterystycznymi zielonymi dachami kościołów i architekturą z różnych epok. Przez Lwów przepływa rzeka Pełtew, której koryto w końcu XIX wieku zostało zasklepione, by utworzyć jedną z głównych promenad Lwowa, Wały Hetmańskie, nazwane obecnie – Aleją Wolności (Prospekt Swobody).

[edytuj] Klimat

We Lwowie i okolicach w dużym stopniu zaznacza się klimat kontynentalny. Przeciętna temperatura w styczniu wynosi −4 °C, w lipcu +18 °C. Przeciętne roczne opady atmosferyczne wynoszą 660 mm. Średnio występuje 66 dni pochmurnych rocznie.

[edytuj] Nazwa miasta

Nazwa Lwowa w innych językach:

ang. Lviv, Lvov	biał.Львоў, (Lwou)	czes. Lvov	esp. Lvivo	est. Lviv	fran. Léopol	grec. Λβιβ, Λβοφ (Lwiw, Lwof)	hebr. לבוב (Levov)
jid. לעמבערג (Lemberg)	litew. Lvovas	łac. Leopolis	łot. Ļvova	krym. tatar. İlbav	niem. Lemberg	orm. Լվով (Iwow)	ros. Львов
rum. Lavov	serbchor. Lavov	słow. Ľvov	ukr. Львів (Lwiw)	węg. Ilyvó	włos. Leopoli

[edytuj] Banderstadt

Banderstadt - nieformalna nazwa miasta Lwowa, która wywodzi się od nazwiska Bandery i słowa "miasto" w języku niemieckim - "Stadt". Używana najczęściej przez środowiska nacjonalistyczne ("banderowców"), choć istnieje również grupa miejskich radnych postulująca przyjęcie jej jako nową, oficjalną nazwę miasta^{[potrzebne źródło]}.

[edytuj] Architektura

Fragmenty najstarszych budowli (cerkwi i kościołów) lwowskich pochodzą z XIII wieku. Po ogromnych pożarach w 1527 i 1556, w wyniku których miasto spłonęło prawie doszczętnie, Lwów stracił większość swej gotyckiej architektury.

Na Starym Mieście znaleźć można wiele budynków w stylu renesansowym, barokowym czy klasycystycznym.

Na początku XX wieku miasto wzbogaciło się o budynki w stylu Secesyjnym a w Dwudziestoleciu międzywojennym wybudowano szereg budynków modernistycznych. Budynki częstokroć posiadają na swych fasadach liczne zdobienia w postaci rzeźb, ornamentów, czy attyk.

Po wcieleniu miasta do ZSRR część z nich została przebudowana w duchu socrealizmu, zaś w ostatnich latach, od kiedy Lwów leży w granicach niepodległej Ukrainy, budowle są stopniowo pozbawiane niektórych elementów (np. orłów). Przybyło natomiast na lwowskich budynkach kilkadziesiąt tablic upamiętniających głównie ukraińskich działaczy, artystów, naukowców i polityków.

Podwórza i wnętrza lwowskich kamienic są na ogół w dużo gorszym stanie niż ich fasady.

[edytuj] Zabytki

Stare Miasto we Lwowie zostało w 1998 wpisane na listę Światowego dziedzictwa UNESCO, dzięki doskonałemu połączeniu architektonicznych i artystycznych tradycji środkowo-wschodniej Europy z wpływami włoskimi i niemieckimi, a także wzajemnym uzupełnianiu się żyjących tu niegdyś rozmaitych grup etnicznych. Grupy te choć odmienne to jednak wzajemnie od siebie zależne, zostawiły trwały ślad w architekturze i charakterze Lwowa.

• Katedra Łacińska z kaplicami: Kampianów i Boimów
• Sobór św. Jura
• Katedra ormiańska i dzielnica ormiańska
• zespół Cerkwi Wołoskiej i ulica Ruska
• Kościół Dominikanów
• Kościół i klasztor Bernardynów
• Kościół Jezuitów
• Kościół św. Antoniego
• Rynek:
  • Kamienica Królewska
  • Czarna Kamienica
  • Dawny pałac arcybiskupów łacińskich
  • kamienica Bandinellich
  • Ratusz
• Kopiec Unii Lubelskiej
• Arsenał Królewski we Lwowie
• Arsenał Miejski we Lwowie
• Baszta Prochowa
• Teatr Miejski (Opera lwowska)
• Teatr Skarbkowski
• Ossolineum
• Dworzec Główny
• Uniwersytet Lwowski
• Politechnika Lwowska
• Cmentarz Łyczakowski

[edytuj] Kultura

[edytuj] Literatura

W XIX wieku Lwów był obok Krakowa polskim ośrodkiem intelektualnym cieszącym się od 1870 swobodą rozwoju polskiej i ukraińskiej kultury i nauki w dość liberalnym zaborze austriackim. Tu mieszkali znani pisarze i poeci: Mikołaj Biernacki (Rodoć), Aleksander Fredro, Seweryn Goszczyński, Leopold Staff, Jan Kasprowicz, Jan Zahradnik, Gabriela Zapolska, Maria Konopnicka, Maryla Wolska, Beata Obertyńska i wielu innych. We Lwowie działała prężna instytucja naukowa – Zakład Narodowy im. Ossolińskich, która oprócz bogatej w zbiory biblioteki posiadała także własne wydawnictwo. Wychodziło tu wiele lokalnych gazet, wydawnictw i czasopism drukowanych nie tylko w języku polskim, ale także niemieckim, ukraińskim czy jidysz. Dla uszanowania literackiej przeszłości miasta odbywają się coroczne Targi Książki.

[edytuj] Sztuka

Założona we Lwowie w 1929 młodzieżowa "Grupa Artes" znana ze swych pokazów w Paryżu i w całej Europie. Jej prace reprezentowały takie nurty jak futuryzm, kubizm, nowa obiektywność czy surrealizm. Ruch współpracował z wieloma artystami i muzykami awangardowymi.

"Grupa Artes" dała trzynaście pokazów m.in. w Warszawie, Krakowie, Łodzi i we Lwowie. II wojna światowa położyła kres działalności grupy.

[edytuj] Muzea i galerie sztuki

We Lwowie od 1827 funkcjonowało Muzeum im. Lubomirskich zawierające obszerną kolekcję dzieł sztuki i pamiątek historycznych związanych z dziejami narodu polskiego, w 1857 została ufundowana Bibliotekę Baworowskich) ze zbiorem dzieł sztuki, od 1869 na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego istniała katedra historii sztuki, w ramach której działali wybitni historycy sztuki, m.in. Władysław Łoziński, Jan Bołoz-Antoniewicz, Władysław Kozicki, Władysław Podlacha, Mieczysław Gębarowicz.

Najbardziej godnymi uwagi galeriami i muzeami i są Lwowska Galeria Sztuki, Muzeum Religii (dawniej Muzeum Ateizmu) i Muzeum Narodowe (dawniej Muzeum Przemysłu).

[edytuj] Muzyka

Rozkwit życia muzycznego we Lwowie^[12] zapoczątkowany został w XVI w. Marcin Leopolita, jeden z najwybitniejszych polskich kompozytorów doby renesansu, pochodził ze Lwowa i do Lwowa powrócił po służbie na dworze królewskim. Dużym uznaniem cieszył się zespół wokalny, a potem także wokalno-instrumentalny przy klasztorze dominikanów. W drugiej połowie XVI w. w cerkwiach także wprowadzano śpiew wielogłosowy.

Na przełomie XVII i XVIII w. ze Lwowem związany był Stanisław Sylwester Szarzyński. Działali wtedy również inni kompozytorzy, jak J. Staromiejski (ok. 1740 w kaplicy dominikanów) i Adalbert Jankowski.

Włączenie Lwowa do Austrii w 1792 spowodowały wielki napływ muzyków. Jako pierwszy powstał teatr niemiecki w 1776 (działał do 1872), a wkrótce – w 1780 – polski. Nastąpił rozwój teatru – a przedstawieniom zawsze wtedy towarzyszyła muzyka, i opery. Wśród kapelmistrzów byli tak wybitni muzycy jak Józef Elsner (w l. 1792-99) i Karol Lipiński (1810-14). W l. 1785-99 teatrem kierował Wojciech Bogusławski, który wielką wagę przywiązywał do narodowego charakteru repertuaru. To właśnie on zachęcił Elsnera i Karola Kurpińskiego do komponowania oper.

Dzięki Elsnerowi we Lwowie powstało Towarzystwo Filharmoniczne, a w latach 1803-12 i 1817-30 Johann Mederitch organizował publiczne koncerty symfoniczne. W 1826 Franz Xavier Mozart, syn Wolfganga Amadeusa, który mieszkał we Lwowie w l. 1808-14 i 1822-38, w 1826 założył stowarzyszenie muzyki kościelnej (Cäcilien-Verein).

Ważne dla życia muzycznego we Lwowie było powstanie w 1838 towarzystwa, najpierw pod nazwą Gesellschaft zur Beförderung der Musik in Galizien, a od 1848 pod polską nazwą Galicyjskie Towarzystwo Muzyczne. Towarzystwo finansowało konserwatorium (zał. w 1870), a także kilka chórów oraz amatorską orkiestrę. W l. 1858-87 na czele Towarzystwa, a zarazem konserwatorium, stał Karol Mikuli, uczeń Chopina. Do grona pedagogów uczących w lwowskich konserwatorium należał też Stanisław Niewiadomski (1887-1914), Henryk Melcer-Szczawiński (1897-99), Józef Koffler (1928-41). Długoletnim dyrektorem konserwatorium był Mieczysław Sołtys (1899-1929), a po nim jego syn Adam (1929-39); za jego czasów chór lwowskiej szkoły uważany był za najlepszy w Polsce.

Lwów miał wyjątkowo efektowne teatry. W 1842 otwarto Teatr Skarbkowski, trzeci co do wielkości gmach w ówczesnej Europie Środkowej, a w 1903 jeszcze wspanialszy gmach opery, wzorowanej na wiedeńskiej. Początkowo wystawiano w niej repertuar bardzo zróżnicowany: od dramatów klasycznych w języku niemieckim i polskim, poprzez operę, operetkę, do komedii.

W 1874 we Lwowie Powstał teatr Ukraiński, z którym związało się wielu ukraińskich muzyków. W tym czasie polski teatr, w którym wystawiano również opery, stał się najważniejszą obok warszawskiej sceną operową w Polsce. W 1900 roku we Lwowie otwarto operę – Teatr Wielki, która w latach międzywojennych była jedną z trzech stałych scen operowych w Polsce (obok Warszawy i Poznania). Związani byli z tą sceną m.in. Salomea Kruszelnicka oraz Adam Didur, który po sukcesach w La Scali wrócił do Lwowa i od 1932 kierował operą i uczył śpiewu w konserwatorium.

W 1902 powstała Filharmonia, która pracowała z przerwami, wznowiła działalność w 1921 i w następnych latach również borykała się z kłopotami, spowodowanymi kryzysem gospodarczym.

W życiu muzycznym miasta bardzo ważną rolę pełniły chóry. Były zespoły polskie, jak "Echo" (zał. 1887), "Lwowski chór akademicki" (zał. 1899) i "Lwowski chór robotniczy" (zał. 1902) – oraz ukraińskie, jak "Bojan" (zał. 1890), "Bandurys" (zał. 1905) i sławny chór dziecięcy "Dudaryk".

W 1912 roku na Uniwersytecie, dzięki staraniom Adolfa Chybińskiego otwarta została druga (po krakowskiej) muzykologia w Polsce. Wydawano czasopisma poświęcone życiu muzycznemu: "Gazeta muzyczna" (1918), "Lwowskie wiadomości muzyczne i literackie" (1925-34), "Echo" (1936-37), w których publikowali m.in. Seweryn Barbag, Józef Koffler, Stefania Łobaczewska. Koncerty w poważnym stopniu organizowane było przez stowarzyszenia: w 1919 powstał Związek Muzyków we Lwowie, a w 1930 lwowska filia Międzynarodowego Towarzystwa Muzyki Współczesnej, a w 1933 Lwowskie Towarzystwo Miłośników Muzyki i Opery.

Polskie Radio Lwów uruchomione 5 stycznia 1930 było pierwszą rozgłośnią we wschodniej Polsce. Programy emitowane ze Lwowa okazały się bardzo popularne w całym kraju. Radio grało muzykę klasyczną i rozrywkową, nadawało programy publicystyczne, audycje dla młodzieży, wiadomości i msze w każdą niedzielę. Ogromną popularnością cieszyła się "Wesoła Lwowska Fala", audycja kabaretowa przeplatana muzyką.

Zajęcie miasta przez ZSRR spowodowało gruntowne zmiany w życiu muzycznym, które przeorganizowano na wzór sowiecki. Wyraźne oparcie otrzymali też przede wszystkim muzycy ukraińscy. Ogromna większość żydowskich artystów zginęła, lub uciekła. Wielu polskich artystów była deportowana do azjatyckiej części ZSRR. Część z nich po wojnie repatriowała się do Polski.

[edytuj] Uniwersytety i uczelnie

Uniwersytet Lwowski jest jednym z najstarszych w Europie Środkowej. Jego korzenie sięgają 1608, kiedy to założona została szkoła jezuicka. Prestiż uczelni znacznie wzrósł dzięki pracom profesora Kazimierza Twardowskiego (1866-1938), jednego z założycieli, Szkoły lwowsko-warszawskiej. Z tutejszym uniwersytetem związani byli wybitni polscy matematycy tacy jak Stefan Banach, Juliusz Schauder czy Stanisław Ulam.

[edytuj] Religia obecnie

Od początku swego istnienia Lwów był miastem różnorodnym etnicznie i religijnie. Przed kasatą józefińską we Lwowie było ok. 60 świątyń. Najstarsze z nich zbudowane były w XIII wieku. Trzy największe chrześcijańskie grupy wyznaniowe: katolicy (głównie Polacy i Niemcy), prawosławni (głównie Rusini i Grecy), wyznawcy Kościoła Ormiańskiego (Ormianie), miały swe biskupstwa we Lwowie od XVI wieku (przy czym lwowskie arcybiskupstwo łacińskie istniało już od 1412).

Lwów jest obecnie siedzibą archidiecezji lwowskiej i pozostaje centrum Kościoła rzymskokatolickiego na Ukrainie, a także Ukraińskiej Cerkwi greckokatolickiej. Około 35% świątyń należy do grekokatolików, 11,5% do Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego, 9% do Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego i 6%, do Kościoła rzymskokatolickiego.

[edytuj] Żydzi lwowscy

Lwów posiadał przed wojną dużą i aktywną wspólnotę żydowską, w chwili wkroczenia wojsk niemieckich do Lwowa liczącą 160 tysięcy ludzi. Do 1941 w mieście znajdowało się około 45 synagog i domów modlitewnych. W dniach 25-29 lipca 1941 miał miejsce pogrom ludności żydowskiej określany jako Dni Petlury (nazwa od Symona Petlury), w trakcie których nacjonaliści ukraińscy zamordowali około 2 tys. Żydów.^[13] Podczas II wojny światowej, w 1941 hitlerowcy zniszczyli synagogę główną, a w następnych latach kolejne synagogi. Żydzi zostali przesiedleni do lwowskiego getta, skąd w latach 1942−1943 większość wywieziono do niemieckich obozów koncentracyjnych na terenie Generalnego Gubernatorstwa i wymordowano.

Według spisu ludności z 1910 osób wyznania rzymskokatolickiego było we Lwowie 101 267 (51,7%), żydowskiego 56 751 (29%), a greckokatolickiego 34 454 (17,1%).

Zobacz też: Pedagogium Lwowskie

[edytuj] Dzielnice

[edytuj] Współczesne

Lwów jest podzielony na sześć dzielnic administracyjnych (rejonów):

• rejon halicki
• rejon zaliznyczny
• rejon łyczakowski
• rejon sychowski
• rejon frankowski
• rejon szewczenkowski (dawna Dzielnica III Przedmieście Żółkiewskie)^[14]

Administracji Lwowa podlegają również miasto Winniki oraz osiedla typu miejskiego Brzuchowice i Rudno.

[edytuj] Ludność

Lwów jest siódmym co do liczby ludności miastem Ukrainy. W 2001 miasto miało 725 000 mieszkańców z których 88% stanowią Ukraińcy, 9% Rosjanie a 4% Polacy^[15].

Ukraińcy	639 000	(88,1%)
Rosjanie	64 600	(8,9%)
Polacy	30 000	(4,1%)
Białorusini	3100	(0,4%)
Żydzi	1900	(0,3%)
Ormianie	800	(0,1%)
całkowita populacja	725.200

[edytuj] Ludzie związani ze Lwowem

 Z tym tematem związana jest kategoria: ludzie związani ze Lwowem.

[edytuj] Przemysł

Zakłady cukiernicze, browar ^[16].

[edytuj] Komunikacja

[edytuj] Autobusy

Komunikacja autobusowa nie jest zbyt dobrze rozwinięta, posiada zaledwie kilka linii. Tanią alternatywą są tzw. marszrutki, czyli prywatne mikrobusy, które dojeżdżają w słabiej skomunikowane dzielnice miasta. Marszrutki nie posiadają określonych przystanków czy rozkładu jazdy ale są tańsze i szybkie. Mikrobusy docierają także do lwowskich miast satelitarnych, również tych położonych w pobliżu polskiej granicy – Szeginie (Шегині) (kierunek Przemyśl-Kraków) i Rawa Ruska (Рава-Руська) (kierunek Lublin-Warszawa).

[edytuj] Tramwaje

 Osobny artykuł: tramwaje we Lwowie.

Pierwsza linia tramwaju konnego została otwarta 5 maja 1880. 31 maja 1894 na ulice Lwowa wyjechał pierwszy tramwaj elektryczny. W 1922, linie tramwajowe zostały włączone do ruchu prawostronnego.

Po II wojnie światowej i aneksji miasta przez Związek Radziecki, kilka linii zostało zamkniętych, choć większość infrastruktury została zachowana.

Sieć tramwajowa we Lwowie cechuje się wąskim rozstawem torów (1000 mm), niezwykłym dla Związku Radzieckiego, ale wyjaśnionym przez fakt, że system został zbudowany kiedy miasto było częścią Austro-Węgier, a linie musiały przebiegać przez wąskie, średniowieczne ulice w centrum miasta.

Po Lwowie kursuje kilkadziesiąt wagonów typu Tatra T4 i Tatra KT4. W 2007 sprowadzono z Erfurtu i Gery 11 wagonów typu KT4 w odmianie niemieckiej. Cała sieć liczy 75 km, z czego większość jest w bardzo złym stanie technicznym^{[potrzebne źródło]}.

Po Lwowie kursuje 10 linii tramwajowych. Noszą numery od 1 do 9, a dziesiąta to 9A.

[edytuj] Trolejbusy

Po zakończeniu II wojny światowej oraz wysiedleniu większości polskich mieszkańców, miasto odnotowało ogromny napływ nowych mieszkańców ze Związku Radzieckiego oraz dynamiczny rozwój przemysłu ciężkiego.

Wiele linii tramwajowych w centrum miasta zostało zastąpionych przez trolejbusy, wprowadzone 27 listopada 1952.

[edytuj] Pociągi

Lwów jest dużym węzłem kolejowym rangi krajowej i międzynarodowej, Dworzec Główny i Czernowiecki. Do Polski codziennie kursuje kilka par pociągów (głównie przez Przemyśl). Pociągi docierają także na Słowację (Koszyce) i na Węgry (do Budapesztu).

[edytuj] Lotnisko

Międzynarodowy Port Lotniczy znajduje się około 6 km od centrum miasta. Obsługuje prawie wyłącznie loty do miast w byłym ZSRR, jednak posiada on bezpośrednie połączenie z Warszawą.

[edytuj] Sport

Przed I wojną światową Lwów był jednym z najważniejszych polskich ośrodków sportowych. Powstały tu pierwsze polskie kluby piłkarskie i wielosekcyjne.

[edytuj] Polskie kluby przedwojenne

• Pogoń Lwów - mistrz Polski w latach 1922, 1923, 1925, 1926
• Czarni Lwów – drugi najstarszy klub piłkarski, mistrz Polski w hokeju 1935
• Lechia Lwów – najstarszy polski klub piłkarski, założony w 1903
• Sparta Lwów - finalista pierwszych rozgrywek o Puchar Polski

[edytuj] Inne kluby przedwojenne

• Hasmonea Lwów – żydowski klub sportowy
• Ukraina Lwów – ukraiński klub sportowy
• VIS Lwów - niemiecki klub sportowy

[edytuj] Obecnie istniejące kluby lwowskie

• Pogoń Lwów – reaktywowana 10 października 2009
• Karpaty Lwów
• FK Lwów

[edytuj] Współpraca zagraniczna

• Banja Luka (Bośnia i Hercegowina)
• Corning (USA)
• Eskilstuna (Szwecja)
• Fryburg Bryzgowijski (Niemcy)
• Kraków
• Kutaisi (Gruzja)
• Lublin
• Łódź
• Nowy Sad (Serbia)
• Przemyśl
• Rzeszów
• Sankt Petersburg (Rosja)
• Whitstable (Wielka Brytania)
• Winnipeg (Kanada)
• Wrocław
• Warszawa

Przypisy

[edytuj] Zobacz też

• Cmentarz Łyczakowski
• Cmentarz Obrońców Lwowa
• Gwara lwowska
• Haren
• Kopiec Unii Lubelskiej
• Kościoły we Lwowie
• Lwowska szkoła matematyczna
• Lwów (żaglowiec)
• Opera Lwowska
• Politechnika Lwowska
• Polskie Radio Lwów
• Radio Lwów
• Synagogi Lwowa
• Uniwersytet Lwowski
• Wesoła lwowska fala
• Wysiedlenie Polaków ze Lwowa
• Zakład Narodowy im. Ossolińskich
• Akademicki Klub Turystyczny we Lwowie
• Portal Lwów
• Wiek Nowy (dziennik)

[edytuj] Bibliografia

• Księga adresowa miasta Lwowa 1913, Lwów 1912
• Jaworski Franciszek, Cmentarz Gródecki we Lwowie, Lwów 1908
• Jaworski Franciszek, Ratusz lwowski, Lwów 1907
• Białynia-Chołodecki Józef, Cmentarz Stryjski we Lwowie, Lwów 1913
• Antoni Schneider, Przewodnik po Lwowie, Lwów 1875
• Antoni Schneider, Przewodnik po mieście Lwowie, Lwów 1871
• Urzędnicy grodzcy i ziemscy lwowscy w latach 1352 – 1783. Karol Maleczyński, Lwów 1938

[edytuj] Linki zewnętrzne

• "Mój Lwów" – polska strona o Lwowie (historia, polonica, zabytki, aktualności)
• Polski plan z Lwowa z 1937
• Zdjęcia przedwojennego Lwowa
• Linki do polskich stron związanych z Ukrainą w katalogu Open Directory Project
• Blog Obrazów Lwowa – Obrazy dawnego i dzisiejszego Lwowa (ukr.)
• Lwowskie Reminiscencje - fotogaleria Ołeny Kruszyńskiej (ukraiński, angielski, włoski)
• Lwów w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom V (Kutowa Wola – Malczyce) z 1884 r.

p • d • e Dzielnice Lwowa Śródmieście • Halickie • Krakowskie • Żółkiewskie • Łyczakowskie

p • d • e Miasta obwodu lwowskiego Bełz • Borysław • Bóbrka • Brody • Busk • Chodorów • Chyrów • Czerwonogród • Dobromil • Drohobycz • Dublany • Gliniany • Gródek • Jaworów • Kamionka Bużańska • Komarno • Lwów • Mikołajów • Morszyn • Mosty Wielkie • Mościska • Nowy Kalinów • Nowy Rozdół • Nowojaworowsk • Przemyślany • Pustomyty • Rawa Ruska • Radziechów • Rudki • Sambor • Sądowa Wisznia • Skole • Sokal • Sosnówka • Stary Sambor • Stebnik • Stryj • Truskawiec • Turka • Uhnów • Winniki • Złoczów • Żółkiew • Żydaczów

p • d • e Rejony obwodu lwowskiego Rejony brodzki • buski • drohobycki • gródecki • jaworowski • kamionecki • mościski • mikołajowski • przemyślański • pustomycki • radziechowski • samborski • skolski • sokalski • starosamborski • stryjski • turczański • złoczowski • żółkiewski • żydaczowski Wydzielone miasta obwodu Borysław • Drohobycz • Lwów • Morszyn • Nowy Rozdół • Sambor • Stryj • Truskawiec • Czerwonogród

p • d • e Województwo lwowskie (II Rzeczpospolita) miasto wojewódzkie – Lwów Powiat miejski Lwów Powiaty bóbrecki • brzozowski • cieszanowski (do 1922) • dobromilski • drohobycki • gródecki • jarosławski • jaworowski • kolbuszowski • krośnieński • liski (od 1931 leski) • lubaczowski (od 1923) • lwowski • łańcucki • mościski • niżański • przemyski • przeworski • rawski • rudecki • rzeszowski • samborski • sanocki • sokalski • starosamborski (do 1932) • strzyżowski (do 1932) • tarnobrzeski • turczański (od 1931) • żółkiewski

p • d • e Miasta wojewódzkie II Rzeczypospolitej Białystok • Brześć nad Bugiem • Katowice • Kielce • Kraków • Lublin • Lwów • Łódź • Łuck • Nowogródek • Poznań • Stanisławów • Tarnopol • Toruń • Warszawa • Wilno

p • d • e Dawne powiaty Generalnego Gubernatorstwa Miasta na prawach powiatu Kielce • Krakau • Lemberg (Lwów) (od 1941) • Lublin • Radom • Tschenstochau (Częstochowa) • Warschau (Warszawa) Powiaty Biala-Podlaska (Biała Podl.) • Bilgoraj (Biłgoraj) • Brzezany (Brzeżany) (od 1941) • Cholm (Chełm) • Czortkow (Czortków) (od 1941) • Debica (Dębica) • Drohobycz (od 1941) • Garwolin • Grojec (Grójec) • Hrubieszow (Hrubieszów) • Jaroslau (Jarosław) • Jaslo (Jasło) • Jedrzejow (Jędrzejów) • Kalusz (Kałusz) (od 1941) • Kamionka-Strumilowa (Kamionka Strumiłowa) (od 1941) • Kielce-Land (Kielce) • Kolomea (Kołomyja) (od 1941) • Konskie (Końskie) • Krakau-Land (Kraków) • Krasnystaw • Krosno • Lemberg-Land (Lwów) (od 1941) • Lowitsch (Łowicz) • Miechow (Miechów) • Minsk (Mińsk Maz.) • Neumarkt (Nowy Targ) • Neu Sandez (Nowy Sącz) • Opatow (Opatów) • Ostrow (Ostrów Maz.) • Petrikau (Piotrków Tryb.) • Przemysl (Przemyśl) • Pulawy (Puławy) • Radom-Land (Radom) • Radzyn (Radzyń Podl.) • Rawa Ruska (od 1941) • Reichshof (Rzeszów) • Sambor (od 1941) • Sanok • Siedlce • Sochatschew (Sochaczew) • Sokolow-Wengrow (Sokołów-Węgrów) • Stanislau (Stanisławów) (od 1941) • Starachowice • Stryj (od 1941) • Tarnopol (od 1941) • Tarnow • Tomaschow Mazowiecki (Tomaszów Maz.) • Warschau-Land (Warszawa) • Zamosc (Zamosc) • Zloczow (Złoczów) (od 1941)

Chile: Kolejne, silne wstrząsy wtórne w Santiago

Dwa silne wstrząsy wtórne nawiedziły w czwartek stolicę Chile, Santiago - poinformowały amerykańskie służby geologiczne (USGS).

Białoruś: PE ryzykuje otwarcie puszki Pandory

Za jednostronną, tendencyjną i krótkowzroczną uznał MSZ Białorusi środową rezolucję Parlamentu Europejskiego potępiającą m.in. ostatnie represje wobec mniejszości polskiej na Białorusi. PE ryzykuje otwarciem puszki Pandory - ostrzega komunikat resortu.

Hoegstroem zostanie wydany Polsce

Sąd w Sztokholmie zdecydował, że podejrzany o podżeganie do kradzieży napisu z Auschwitz Szwed Anders Hoegstroem zostanie przekazany stronie polskiej. Jego obrońca zapowiedział, że prawdopodobnie skorzysta z prawa do odwołania, na co ma trzy tygodnie.

Ukraina ma nowego premiera i nowy rząd

Rada Najwyższa (parlament) Ukrainy zatwierdziła 63-letniego Mykołę Azarowa na stanowisku nowego szefa rządu ukraińskiego. Jego kandydaturę poparło w głosowaniu 242 deputowanych w 450-osobowej izbie.

Zmarł ojciec Joachim Badeni

W wieku 97 lat zmarł dziś w Krakowie ojciec Joachim Badeni - dominikanin, znany m.in. ze wspomnieniowych książek, poruszających tematy teologiczne i egzystencjalne. Do śmierci mieszkał w krakowskim klasztorze dominikanów.

Tolkien lotr Hobbit story katalog stron Tolkien lotr bank Nordea HOME | wik